زير پوست گرافيك با “ساعد مشكي “
تعطيلات نوروز شايد بهانه اي بود تا بار ديگر ” ساعد مشكي ” ، يكي از گرافيست هاي مطرح و صاحب سبك ايران به مشهد بيايد و در اين گير و دار عيد ديدني ها(مشكي اصالتي خراساني دارد ) و گشت و گذارهاي بهاري ، دقايقي را هم در جمع گرافيست هاي جوان مشهدي حضور داشته باشد و با آنها از گرافيك بگويد. به خصوص اين كه اين روز ها گرافيك ايران پر سر و صدا شده و حرف و حديث هاي حاشيه آن بسيار. گرافيك يعني شعر
شايد جالب باشد! فصل و بهار كه همه را ياد گل و بلبل و شعر مي اندازد و چه احساس هايي كه جاري مي شود و ربط آن با حضور گرافيستي كه نگاهي شاعرانه به گرافيك دارد و آثارش همواره پر از احساس هاي شاعرانه است.آن گونه كه خودش هم مي گويد علاقه وافر-اش به ادبيات و شعر را نمي تواند پنهان كند و به همين خاطر آثار ساعد مشكي را مي توان در زمره ي آثاري فرهنگي و نه تجاري به شمار آورد. طراحي هاي او براي جلد كتاب ها ونيز طراحي پوستر هاي او مبين اين موضوع هستند و آن چه كه ساعد مشكي در اين سال ها تلاش داشته به مخاطبان ارائه دهد بيشتر تاكيد بر جنبه هاي فرهنگي طراحي گرافيك بوده است. اما گذشته از اين ها حضور ساعد مشكي در مشهد فرصتي بود تا درباره ي گرافيك امروز ايران و نقد هايي كه به آن وارد است بيشتر صحبت شود. به خصوص اينكه گرافيك ايران كم كم در آستانه برگزاري نهمين دوسالانه اش قرارگرفته و آن طور كه برنامه ريزي كرده اند خرداد ماه برگزارخواهد شد. هر چند كه هنوز زمزمه هاي برگزار نشدن اين دوسالانه معتبر نگراني هايي را هم با خودش به همراه داشته است و اتفاقا ساعد مشكي هم نتوانست اين نگراني را پنهان كند و درباره ي آن نيز نظر هايي داشت… وضعيتي نامعلوم براي تايپو گرافي و…
يكي از موضوعات داغ و جنجالي گرافيك امروز ايران بحث و جدل هايي است كه طراحان گرافيك درباره نوع و نحوه ارايه گرافيك دارند و آنچه كه در اين بين بسيار چالشي و پر حرف و حديث شده مقوله ي “تايپو گرافي” است. ساعد مشكي در اين باره مي گويد : چرا نسل جوان خودش را در گير ملغمه اي به نام تايپو گرافي كرده است؟ و براي توضح صحبت هاي اش مثالي هم مي زند كه: يكي از دانشجويان گرافيك نقطه« ن» را در پايين قرار داده بود. يا اينكه مي آيند نقطه هاي خط فارسي را جابه جا مي كنند و يا داخل حفره هاي حروفي مثل «م» ، «ه» را پر مي كنند.وي مي گويد: آيا نبايد دليل آن را هم بدانيم و از همه مهم تر چرا كسي پاسخي براي توليد اين همه كار يكنواخت و تكراري گرافيست ها ندارد؟اين طراح گرافيست ادامه مي دهد: شايد بتوان گفت كه همين تايپوگرافي يكي از دلايل اصلي آن باشد و امروز همه جوان ها عشق كار كردن با آن را دارند. مشكي در عين حال تاكيد مي كند كه : امروزه جايگاه طراحي حروف در كشور ما خيلي جدي گرفته نمي شود. البته او دلايل آن را هم بيان مي كند: اين كار (طراحي حروف ) كار بسيار سخت و طاقت فرسا و زمان بر است و نيازمند يك ساپورت روحي و جسمي است كه بايد از طرف سفارش دهنده است كه متاسفانه انجام نمي شود و پروژه هاي طراحي حروف روي زمين مانده است و هيچ كس جرأت نزديك شدن به آن را ندارد . هر چند كه فرشيد مثقالي با جديت پيگير آن هست و حتا پيشنهاد هايي را هم براي انجمن طراحان گرافيك داده استو قرار است در حاشيه برگزاري دوسالانه ي نهم گرافيك يك همايش با مبحث طراحي حروف برگزار شود كه به نظر من اگز اين امر صورت بگيرد اتفاق جالب و قابل توجهي خواهد بود و باعث مي شود نگاه ها به اين مقوله جدي تر شود.
چه كنيم براي گرافيك ايراني؟
اما ساعد مشكي صحبت هايي را نيز در باره ي گرافيك ايراني داشت. البته بهتر است بگوييم گرافيك با هويت ايراني.مشكي در ابتداي صحبت اين سوال را مطرح مي كند كه : كار ايراني يعني چه؟ و چرا اين قدر اين موضوع مهم است ؟وي سپس با طرح چند سوال ديگر، اين گونه ادامه مي دهد : آيا لزوما مشخصه يك كار ايراني حتمن بايد استفاده از خط فارسي باشد؟ آيا اگرهر كاري كه خط فارسي و يا خوشنويسي ايراني در آن استفاده شده باشد حتمن ايراني است؟ و اين ها آيا مشخصه ايراني بودن است؟اين طراح گرافيك پاسخ خود به اين سوالات چالش بر انگيز رابا نقل قول هايي ازاظهارات ” الخاندرو ماگايانس”(گرافيست مكزيكي ) كه اخيرا در تهران مطرح شده بود عنوان كرد:” اگر خط فارسي را از پوستر هاي ايراني بگيريم،آيا باز هم اين پوستر ها هويت و مشخصه هاي ايراني بودن را دارند؟ آيا مي شود فقط روي خط فارسي تمركز نكرد و آن را هويت ايراني بودن اثر نپنداشت؟مشكي مي گويد : اين سوالات «ماگايانس» ما را به فكر فرو مي برد ؛ مگر مي شود بدون استفاده از خط فارسي ،ايراني كار كرد؟ و اگر شد چگونه و در چه مسيري بايد اين كار را به انجام رسانيد ؟ و آيا اين كار منجر به يك جريان در آينده خواهد شد؟ و يك نكته ي اساسي و مهم؛آيا بايد به گذشته رجوع كنيم؟! هنوز خبري نيست اما همان گونه كه پيش تر هم به آن اشاره شد ،ساعد مشكي نگراني هايي درباره ي برگزاري نهمين دوسالانه گرافيك ايران داشت كه عمده آن مربوط به تامين بودجه و هزينه هاي آن است.وي گفت : هنوز بودجه اي كه قراربود به دوسالانه تعلق گيرد دريافت نشده و من هم اميدوارم هر چه زودتر اين امر شكلي عملي به خود گيرد و اگر بودجه نرسد به احتمال 5 درصد، دوسالانه برگزار نمي شود. وي در عين حال نسبت به كيفيت جشنواره و نوع آثار ارسالي به خصوص در بخش ملي كاملا خوش بين است و معتقد است كه دوسالانه امسال وضعيتي اميدوار كننده دارد.
